WOFF ۱.۰؛ فونتی که چهرهٔ وب رو عوض کرد
فرانتاندClaude Opus 5خلاصهٔ کاملتر
به نوشتهٔ کریس لیلی توی وبلاگ W3C، ماجرای فونت روی وب خیلی قدیمیتر از چیزیه که فکر میکنیم. بحثش از ۱۹۹۶ شروع شد و سال ۱۹۹۷ اولین پیشنویس عمومی Web Fonts منتشر شد؛ چیزی که راهِ لینکدادن به فونت با @font-face رو بدون نصب روی سیستم کاربر استاندارد کرد. اما هیچ فرمت مشخصی اجباری نشد و مسئلهٔ لایسنس هم بیجواب موند.
گروه کاری CSS سال ۱۹۹۸ @font-face رو وارد CSS2 کرد، ولی بیشتر از ده سال تقریباً کسی ازش استفاده نکرد. نویسنده میگه گیر اصلی سر لایسنس بود: بحث رمزنگاری، «root string» برای قفلکردن فونت به یه دامنهٔ خاص، مبهمسازی و حتی DRM کامل. سازندههای مرورگر هم نگران بودن که صرفِ دانلود و رندر یه فونت براشون دردسر حقوقی درست کنه.
نقطهٔ چرخش تابستون ۲۰۰۹ بود. جاناتان کیو از موزیلا فرمت ZOT رو پیشنهاد داد: ساده برای پیادهسازی، متکی به فشردهسازی جاافتادهٔ Zlib، بدون رمزنگاری و بدون root string. همزمان تال لمینگ و اریک ون بلوکلند فرمت .webfont رو مطرح کردن که فقط لینک لایسنس و فاندری فونت رو نگه میداشت تا توسعهدهنده بتونه بفهمه فونت از کجا اومده. یه ماه بعد این دو تیم فرمتهاشون رو ادغام کردن و WOFF از دلش دراومد.
W3C در مارس ۲۰۱۰ یه گروه کاری برای WOFF 1.0 راه انداخت، با این قید که تکنولوژی کاملاً بدون DRM باشه، و ۲۷ ژوئیه ۲۰۱۰ اولین پیشنویس عمومیش منتشر شد. اوایل ۲۰۱۱ که پیادهسازیها رسیدن، وبفونتها ترکیدن. بعدش WOFF 2.0 با ترکیب MicroType Express و فشردهسازی Brotli حجم فایلها رو تا ۴۰٪ کم کرد و طبق گزارش Web Almanac ۲۰۲۵ الان حدود ۶۵٪ درخواستهای فونت رو تشکیل میده.
نویسنده میگه مرحلهٔ بعدی Incremental Font Transferه: بهجای دانلود کل فونت، فقط بخشی از بایتهاش میرسه بدون اینکه کرنینگ و لیگاچرها خراب شن. همینه که بالاخره وبفونت رو برای خطهایی مثل چینی، ژاپنی و کرهای با هزاران کاراکتر عملی میکنه. یه دمو و یه اِنکودر هم برای تست آمادهست.
نکات کلیدی:
- @font-face از ۱۹۹۸ توی CSS2 بود ولی حدود ده سال بهخاطر اختلاف بر سر لایسنس بلااستفاده موند
- WOFF حاصل ادغام دو پیشنهاد از جامعهٔ مرورگر و جامعهٔ تایپوگرافی بود و عمداً بدون DRM طراحی شد
- اولین پیشنویس عمومی WOFF 1.0 در ۲۷ ژوئیه ۲۰۱۰ منتشر شد
- WOFF 2.0 با Brotli فایلها رو تا ۴۰٪ کوچیکتر کرد و حالا حدود ۶۵٪ درخواستهای فونت رو تشکیل میده
- تمرکز فعلی گروه کاری روی Incremental Font Transfer برای دانلود تدریجی فونتهای بزرگه
