‏ساخت آهسته Zotero و درسش برای عصر AI

Dan Cohen به مناسبت ۲۰ سالگی Zotero (رونمایی ۵ اکتبر ۲۰۰۶) ماجرای ساختش رو تعریف کرده. Zotero یه ابزار رایگانه برای جمع‌کردن، مرتب‌کردن، یادداشت‌گذاری و ارجاع‌دادن منابع پژوهشی که الان بیش از ۲۰ میلیون نفر ازش استفاده می‌کنن. نویسنده می‌گه امروز با AI می‌شه تو چند دقیقه نرم‌افزار ساخت، ولی Zotero پنج سال طول کشید تا به یه نمونه اولیه خام برسه. به نظرش حتی اگه اون موقع LLM هم بود کمکی نمی‌کرد، چون تیم هنوز نمی‌دونست دقیقاً چی می‌خواد و نمی‌تونست prompt درستی بنویسه.

داستان از Center for History and New Media تو دانشگاه George Mason شروع می‌شه، جایی که یه سری مورخ که کدنویسی هم بلد بودن دور یه میز بزرگ حرف می‌زدن. Cohen یه وب‌اپ با PHP به اسم Web Scrapbook ساخته بود که با یه bookmarklet، یعنی بوکمارک مرورگر با یه تیکه JavaScript، تصویر و لینک رو از صفحه جمع می‌کرد. خودش اعتراف می‌کنه نسخه اولش پسوردها رو رمزنگاری‌نشده می‌فرستاد. همزمان Elena Razlogova با FileMaker یه اپ دسکتاپ به اسم Scribe برای یادداشت و ارجاع ساخته بود که جایگزین رایگان EndNote شده بود.

تا ۲۰۰۳ تیم فهمیده بود هر دو مدل ناقص‌ان. یه ابزاری لازم بود که مستقل از وب کار کنه ولی بفهمه کاربر تو مرورگر داره چی می‌بینه. راه‌حل با Firefox اومد. روز انتشارش، ۹ نوامبر ۲۰۰۴، نویسنده و Josh Greenberg فهمیدن با XUL (یعنی زبان رابط کاربری مبتنی بر XML که خود Firefox باهاش ساخته شده) می‌شه مرورگر رو هر جور خواست گسترش داد. ایده این بود که یه افزونه Firefox با کمک API آمازون اطلاعات کتاب‌ها رو خودکار پر کنه.

اسم اول پروژه SmartFox بود و با یه گرنت از IMLS جلو رفت. Simon Kornblith که اون موقع یه نوجوون بود، با David Norton تا جولای ۲۰۰۵ نسخه 0.0.1 رو ساختن. Simon متوجه شد Firefox قراره mozStorage رو اضافه کنه که بعداً SQLite بومی Firefox شد. Dan Stillman که هنوزم lead developer پروژه‌ست، ژانویه ۲۰۰۶ به تیم اضافه شد و تو حدود شش ماه طراحی خیلی منسجم‌تر شد.

اسم‌گذاری هم کلی وقت گرفت. «Firefox Scholar» به خاطر مشکل حقوقی کنار گذاشته شد و اسم‌هایی مثل iScholar و CiteHound و FireScribe هم بررسی شدن. آخرش از دیکشنری آلبانیایی کلمه zotero به معنی «خوب یاد گرفتن» رو برداشتن. نسخه بتا تو یه ماه ۶۰ هزار کاربر گرفت. بعدش با بودجه Mellon و Sloan، همگام‌سازی بین تیم‌ها و جداشدن از Firefox هم اضافه شد. نویسنده معتقده همین شکل‌گیری آهسته و جمعی بود که یه نرم‌افزار ماندگار ساخت، نه یه چیز زودگذر.

نکات کلیدی:

• Zotero ۵ اکتبر ۲۰۰۶ منتشر شد و الان بیش از ۲۰ میلیون کاربر داره
• اولین نمونه اولیه حدود پنج سال فکر و همکاری جمعی لازم داشت
• پایه فنیش افزونه Firefox با XUL و دیتابیس SQLite از طریق mozStorage بود
• اسم‌های قبلی SmartFox و Firefox Scholar بودن و zotero یه کلمه آلبانیاییه
• نسخه بتا تو ماه اول ۶۰ هزار کاربر گرفت