«انشیتیفیکیشن» واقعی نیست، خودشیفتگی پلتفرمیه
خلاصهٔ کاملتر
نویسنده که استاد NYU و پژوهشگر فرهنگ اینترنته، تو یه یادداشت مهمان برای خبرنامهٔ a16z میگه تئوری enshittification (یعنی این ایده که پلتفرمها بهمرور به نفع کسبوکار و به ضرر کاربر بدتر میشن) جلوی داده دووم نمیآره. کوری دکتروف سال ۲۰۲۲ این کلمه رو ساخت با این تعریف: اول با کاربرها خوبن، بعد کاربر رو فدای مشتری تجاری میکنن، بعد مشتری تجاری رو فدای خودشون، و آخرش میمیرن.
به گفتهٔ نویسنده آمار خلافشو میگه. تعداد کاربرهای شبکههای اجتماعی از ۲۰۱۶ تا حالا از ۲.۵ میلیارد به نزدیک ۶ میلیارد رسیده و MAU تو ده سال ۱۴۰٪ رشد کرده. میانگین زمان روزانه تو اینستاگرام هم هر سال بالاتر رفته. نمرهٔ رضایت ACSI هم بین ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۵ از ۷۰ به ۷۵ از ۱۰۰ رسیده و این رشد تو تکتک پلتفرمها دیده میشه.
پس اون حس بدترشدن از کجا میآد؟ نویسنده اسمشو میذاره فاصلهافتادن بین نیاز کاربر و کارکرد پلتفرم. هر پلتفرمی با یه پرسونای محدود شروع میکنه و هرچی کاربرش بزرگتر و جهانیتر میشه، هدفهای کاربرها هم متنوعتر میشن و کار PM سختتر. فید اینستاگرام از زمانی به الگوریتمی تغییر کرد چون کارکرد خود شبکه از «اجتماعی» به سرگرمی و هماهنگی رویدادها جابهجا شد.
استدلال سومش عملیاتیه: یه پلتفرم بزرگ حاصل هزاران تصمیم کوچیک و دادهمحوره. کاربرها از Stories و Reels و فید الگوریتمی و پستهای پیشنهادی شکایت کردن، ولی رفتار واقعیشون چیز دیگهای نشون داد و شرکت هم معمولاً عقب نمیکشه. نویسنده میگه «من از این بدم میآد» با «کاربرها از این بدشون میآد» یکی نیست، و آدمی که تو بروکلین زندگی میکنه همون چیزی رو نمیخواد که کاربر فیلیپینی میخواد.
جمعبندی نویسنده اینه: چیزی به اسم enshittification وجود نداره و اسم درستش platform narcissism ـه، یعنی این باور که پلتفرمی که چند سال ازش استفاده کردی باید همچنان جواب نیازهای خاص تو رو بده. اگه کاربرها واقعاً گیر افتاده بودن، نمرهٔ رضایت پایین میاومد؛ سرویسهایی که آدمو حبس میکنن معمولاً نمرهٔ خوبی نمیگیرن. حرف آخرش هم صریحه: اگه دوست نداری، پاکش کن و برو.
نکات کلیدی:
- تعریف دکتروف در ۲۰۲۲: اول کاربر، بعد مشتری تجاری، بعد خود پلتفرم، بعد مرگ.
- کاربرهای شبکههای اجتماعی از ۲.۵ میلیارد در ۲۰۱۶ به نزدیک ۶ میلیارد رسیدن.
- رشد MAU در ده سال: ۱۴۰٪.
- نمرهٔ رضایت ACSI بین ۲۰۲۰ و ۲۰۲۵ از ۷۰ به ۷۵ از ۱۰۰ رفته.
- یه کاربر معمولی اینستاگرام حدود ۶۷۵ دنبالکننده داره.
- پلتفرمهای بزرگ شبکهٔ اجتماعی هنوز برای کاربر رایگانن.
