افسانهٔ غیرمتمرکز بودنِ کامل
خلاصهٔ کامل‌تر
نویسنده بعد از اینکه پروتکل‌های محبوب غیرمتمرکز رو با جزئیات مقایسه کرده، به یه جمله رسیده: غیرمتمرکز بودنِ کامل وجود نداره و همیشه یه محور هست که متمرکز می‌مونه. به گفتهٔ اون تو هر شبکه پنج جا هست که قدرت می‌تونه جمع بشه: identity (اینکه کی هستی)، connectivity (اینکه پیام چطور بین نودها جابه‌جا میشه)، discovery (اینکه بقیه چطور پیدات می‌کنن)، cost (اینکه کی پول ذخیره‌سازی و پهنای باند رو می‌ده) و moderation که خودش یه مقالهٔ جداست.
ماستودون واقعاً فدره و سرورها با ActivityPub بدون رلهٔ اجباری با هم حرف می‌زنن. ولی نقطهٔ تمرکزش هویته: اکانتت روی یه instance زندگی می‌کنه و اگه اون سرور بسته بشه یا بنت کنه، اکانتت رو از دست می‌دی. مهاجرت فالوورها هم نه خودکاره نه بی‌نقص. تازه mastodon.social به‌تنهایی نصف شبکه رو جمع کرده. ماتریکس و XMPP هم همین وضع رو دارن، چون هویتت به homeserver یا سرور خاص خودت گره خورده.
نوستر مسئلهٔ هویت رو تمیز حل کرده: هویتت یه کلید رمزنگاریه نه اکانت روی سرور کسی، پس رله عوض می‌کنی و باز همون آدم می‌مونی. ولی صورتحساب جای دیگه‌ای درمیاد. یه مطالعهٔ ۲۰۲۴ اندازه گرفته که هر پست به‌طور میانگین روی ۳۴٫۶ رله کپی میشه، ۹۸٫۲٪ ترافیک دانلود دور ریخته میشه (۱۴۴ تبی‌بایت) و ۹۵٪ رله‌های رایگان حتی هزینه‌هاشون رو درنمیارن.
بلواسکای روی کاغذ پروتکل رو توزیع کرده، ولی عملاً relay و AppView که کل شبکه رو ایندکس می‌کنن دست خودشه و بالا آوردن نمونهٔ شخصی خیلی گرون درمیاد؛ یعنی نقطهٔ تمرکزش زیرساخته. Org Social هم که مال خود نویسنده‌ست قسر درنمی‌ره: تکرار داده نداره و میزبانیش تقریباً مجانیه چون کلاً یه فایل متنیه، ولی discovery هنوز از Relay رد میشه و اگه Relay بخوابه تجربه خراب میشه.
جمع‌بندی نویسنده اینه که سؤال درست «غیرمتمرکزه؟» نیست؛ سؤال اینه که کدوم محور رو فدا کرده و روزی که اون نقطه بشکنه چقدر برات آب می‌خوره. یعنی دفعهٔ بعد که یکی گفت سیستمش غیرمتمرکزه، به‌جای بحث فقط بپرس هزینهٔ این معامله چیه.
نکات کلیدی:
- پنج محور تمرکز قدرت: identity، connectivity، discovery، cost و moderation
- ماستودون، ماتریکس و XMPP هویت رو به سرور گره می‌زنن و mastodon.social نصف شبکه رو داره
- تو نوستر هر پست میانگین روی ۳۴٫۶ رله کپی میشه و ۹۸٫۲٪ ترافیک دانلود هدر می‌ره
- ۹۵٪ رله‌های رایگان نوستر هزینه‌هاشون رو درنمیارن
- نقطهٔ تمرکز بلواسکای relay و AppView خودشه؛ نقطهٔ تمرکز Org Social هم discovery
