شکاف خوانایی: چرا کار طراحی دیده نمیشه
خلاصهٔ کاملتر
پیتر مرهولز تو این مقاله میگه ریشهٔ جملههای تکراری مثل «طراحی کارو کند میکنه» یا «ROI طراحی چقدره؟» یه سوءتفاهم ساده نیست. به گفتهٔ نویسنده، سازمانها فقط کاری رو میبینن که legibility داشته باشه، یعنی از نگاه سازمان قابل دیدن و قابل حسابکردن باشه، و بخش بزرگی از کار UX اصلاً تو این قاب جا نمیشه.
این مفهوم از کتاب Seeing Like a State نوشتهٔ James C. Scott گرفته شده. اونجا حکومت پروس و ساکسون قرن هجدهم جنگل رو فقط با معیار board feet، یعنی حجم چوب قابل فروش، میدید. پس گونههای بیربط و زیربوتهها پاک شدن و درختها ردیفی کاشته شدن. نسل اول عالی رشد کرد ولی نسل دوم از بین رفت، چون همون چیزهای به چشم نیامده بودن که جنگل رو زنده نگه میداشتن.
تو طراحی، معادل board feet میشه «صفحههایی که مهندسی باید بسازه». تحقیق کیفی، اسکچ، ایدهپردازی، مدلسازی مفهومی و ساختاردهی همه نامرئیان. نویسنده میگه این ایراد طراحی نیست، بلکه از ارزشهای خود کسبوکار میآد: شرکتها پیشبینیپذیری میخوان، پیشبینیپذیری هم به determinacy نیاز داره، یعنی اینکه روند و خروجی کار از قبل معلوم باشه.
تاریخچهش هم مهمه. مهندسی، مارکتینگ، فروش، فایننس و عملیات همه از فیلتر عقلانیسازی کسبوکار رد شدن، وارد درسهای MBA شدن و زبان مشترکی مثل model و pipeline و funnel پیدا کردن. طراحی هیچوقت این مسیرو طی نکرد و از سنت استودیویی، HCI، علوم اجتماعی و human factors تغذیه میشه. تا قرن بیستم مشکلی نبود، چون کار طراحی بیشتر تو آژانسها انجام میشد؛ وقتی اومد داخل شرکتها، ناهماهنگی خودشو نشون داد.
نویسنده معتقده رهبری طراحی دقیقاً همینجا سخت میشه و نقشش یه جور لنز خوانایی هست: کار تیم رو برای سازمان قابل فهم میکنه و فضای سازمان رو برای تیم. ولی میگه کار واقعی از «وصل کردن طراحی به چیزی که کسبوکار براش ارزش قائله» فراتره؛ باید خود تعریف سازمان از کار ارزشمند باز بشه تا کار اکتشافی و باز هم به حساب بیاد.
نکات کلیدی:
- مفهوم legibility از کتاب Seeing Like a State نوشتهٔ James C. Scott گرفته شده
- مثال اصلی کتاب، جنگلداری علمی قرن هجدهم پروس و ساکسون با معیار board feet هست
- زنجیرهٔ استدلال مقاله: پیشبینیپذیری به determinacy نیاز داره و determinacy تعیین میکنه چی دیده میشه
- طراحی برخلاف مهندسی و مارکتینگ از مسیر عقلانیسازی کسبوکار و MBA رد نشده
- نویسنده رهبری طراحی رو «لنز خوانایی» بین تیم و سازمان میدونه
