‏Valibot: چرا باید از Zod مهاجرت کنی؟

Valibot یه کتابخونه‌ی schema validation برای TypeScript‌ه که یه ترکیب نادر از سرعت بالا، type safety قوی، مدل ذهنی شفاف و معماری مدولار رو ارائه می‌ده. حتی اگه الان از Zod یا کتابخونه‌ی دیگه‌ای استفاده می‌کنی، مهاجرت بهش معمولاً خیلی راحت‌تر از چیزیه که فکر می‌کنی، چون syntax آشناست.

مثلاً این دو تا schema از نظر عملکرد یکسانن:

import * as v from 'valibot';
import * as z from 'zod';

const ZodSchema = z.string().email().endsWith('@example.com');
const ValibotSchema = v.pipe(v.string(), v.email(), v.endsWith('@example.com'));

یکی از مهم‌ترین مزیت‌های Valibot عملکرد startup فوق‌العاده‌شه. خیلی‌ها فقط سرعت parse کردن runtime رو می‌بینن، ولی برای اپ‌های وب و serverless، زمان دانلود و initialize شدن کتابخونه هم خیلی مهمه. Valibot در حالت gzip تنها 1.91 kB حجم داره، در مقابل 16.57 kB برای Zod v4. همچنین همون schema رو ۱۶ برابر سریع‌تر از Zod v4 initialize می‌کنه (حدود 54 μs). جالبه که حتی Zod هم الان با Zod Mini داره به سمت modularity میاد، که خودش نشون‌دهنده‌ی اهمیت این موضوعه.

مدل ذهنی Valibot هم خیلی واضح و ساده طراحی شده. کل API حول سه مفهوم می‌چرخه: schemas که انواع داده‌ی خام مثل string، number و object رو validate می‌کنن؛ methods که کمک می‌کنن schema رو استفاده یا تغییر بدی؛ و actions که داخل pipeline برای validate، transform یا describe کردن داده به کار می‌رن. وقتی این سه تا رو بفهمی، بقیه‌ی کتابخونه خودش جا می‌افته.

یه مزیت مهم دیگه‌ی Valibot، type safety دقیق‌تره. نه فقط output type رو infer می‌کنه، بلکه type دقیق خطاهایی که schema می‌تونه تولید کنه رو هم بهت می‌ده. این موضوع وقتی می‌خوای error formatting یا abstraction روی schemaها بسازی خیلی به دردت می‌خوره:

import * as v from 'valibot';

const EmailSchema = v.pipe(v.string(), v.email());

type EmailIssue = v.InferIssue<typeof EmailSchema>;

function formatIssue(issue: EmailIssue) {
  if (issue.kind === 'schema') {
    return `...`;
  }
}

به‌طور کلی، Valibot به جای اینکه به generic typeهای گسترده تکیه کنه، اطلاعات دقیق‌تری از input type، output type، metadata، default و جزئیات خطاها رو در اختیارت می‌ذاره.

نکات کلیدی:

• Valibot با ۱.۹۱ کیلوبایت (gzip) در مقابل ۱۶.۵۷ کیلوبایت Zod v4، یکی از سبک‌ترین schema libraryهاست
• سرعت initialization آن ۱۶ برابر سریع‌تر از Zod v4 هست
• مدل ذهنی ساده بر اساس سه مفهوم schemas، methods و actions
• type safety دقیق‌تر شامل type خطاها، metadata و default ها
• مهاجرت از Zod به Valibot معمولاً ساده‌ست چون syntax مشابهی دارن