AX یعنی چی؟ وقتی ایجنت جای کاربر میشینه
هوش مصنوعیخلاصهٔ کاملتر
جان مائدا که بیشتر عمر حرفهایش رو صرف طراحی «کابین خلبان» کرده — منوها، تبها، داشبوردها و دیالوگهای تأیید — میگه یه فرض پنهان همیشه پشت کارش بوده: اینکه آخرش یه آدم پشت فرمونه. حالا به نظرش همون فرض داره تموم میشه و از سمتی اومده که انتظارش رو نداشته.
اون دو خاطره تعریف میکنه. یه بار توی یه موزهٔ تاریک در فرانکفورت که راهنماش یه آدم نابینا بوده و توی تاریکی مطلق با اطمینان حرکت میکرده؛ جایی که چیزی که مائدا «ناتوانی» میدونست، جلوی چشمش به «توانایی» تبدیل شد. بار دیگه همکار نابینایی که با VoiceOver سریعتر از هر کسی با آیفون کار میکرده. به گفتهٔ نویسنده اونموقع اینها رو «دسترسپذیری» میدونست، ولی حالا فکر میکنه در واقع نگاهی زودهنگام به AX بوده.
به گفتهٔ نویسنده، UX یعنی یاد بگیری نرمافزار چطوری کار میکنه تا بتونی برونیش، ولی AX یه سؤال کاملاً متفاوت میپرسه: «واقعاً چی میخوام و میتونم فقط بگمش؟». اون به کتاب Conversational Design از اریکا هال اشاره میکنه: گفتوگو رابط تازهای نیست که داریم اختراعش میکنیم، بلکه قدیمیترین رابطیه که داریم. دستاورد چت این نبود که کامپیوترها حرف زدن یاد گرفتن، بلکه این بود که «قصد» بالاخره اومد جلوی صحنه.
مائدا از دو مفهوم دان نورمن استفاده میکنه: «شکاف اجرا» (آیا میتونم بفهمم چطوری کارو انجام بدم؟) و «شکاف ارزیابی» (آیا میفهمم کار انجام شد؟). به گفتهٔ اون، دههها طراحی تقریباً کاملاً جنگ با شکاف اول بود — همون داستان معروف درهایی که هلشون میدی درحالیکه باید بکشی. حالا ایجنتها شکاف اجرا رو تقریباً صفر میکنن؛ دیگه خودت درو باز نمیکنی، میگی «میخوام برم بیرون» و بیرونی.
ولی نویسنده میگه شکاف دوم، همونی که چهل سال کم بهش رسیدیم، حالا کاملاً باز میشه: آیا ایجنت همونی رو که منظورم بود انجام داد؟ چطوری بازبینیش کنم و بهش اعتماد کنم؟ کار از بین نرفته، جابهجا شده — از انجامدادن به قضاوتکردن. برای همین به نظر اون صفحهنمایش حذف نمیشه، فقط شغلش عوض میشه: از جایی که کار توش انجام میشد، به جایی که قضاوت توش انجام میشه. «کابین به یه پنجره تبدیل میشه.»
به همین دلیل مائدا معتقده چتِ تنها مثل کار کردن با یه دستهست؛ زبان دست قدرتمندیه ولی بدون یه بوم برای دیدن و مقایسه و راستیآزمایی نتیجه، فقط نصف کاره. چت بهعلاوهٔ بوم هر دو دست رو آزاد میذاره: یکی برای گفتن چی میخوای، یکی برای دیدن اینکه گرفتیش یا نه. جمعبندی جالبش اینه که شاید آمادهترین آدمها برای این دنیا، کاربرهای حرفهایِ کابین قدیمی نباشن، بلکه کسایی مثل کاربرهای نابینا باشن که سالها با زبان و ساختار و حافظه کار کردن، نه با چیدمان بصری.
نکات کلیدی:
- AX یا «تجربهٔ ایجنت» یعنی بهجای یادگرفتن کار با ابزار، فقط بگی چی میخوای.
- ایجنتها «شکاف اجرا»ی نورمن رو تقریباً صفر میکنن، ولی «شکاف ارزیابی» رو باز میکنن.
- کار از انجامدادن به قضاوتکردن جابهجا میشه و صفحهنمایش میشه جای قضاوت، نه انجام.
- به نظر مائدا، چت بهتنهایی کافی نیست؛ چت بهعلاوهٔ یه بوم برای بازبینی نتیجه لازمه.
- شاید کاربرهای نابینا که با زبان و ساختار کار کردن، آمادهترین آدمها برای این دوره باشن.
