خانواده vi: راهنمای جامع ویرایشگرهای محبوب لینوکس
خلاصهٔ کاملتر
vi یه ویرایشگر متنی ترمینالمحوره که از سال ۱۹۷۷ وجود داره — یعنی تقریباً پنجاه سالشه! شاید عجیب به نظر برسه که چرا اینقدر آدم هنوز ازش استفاده میکنن، ولی دلیل اصلیش اینه که بعد از گذراندن یه دوره یادگیری سخت اولیه، میتونی با سرعتی باورنکردنی ویرایش کنی. یه مزیت دیگهاشم اینه که vi یا یه کلون ازش تقریباً روی همه سیستمها وجود داره — از سرورهای لینوکس گرفته تا محیطهای امبدد. اکثر IDEهای مدرن هم مثل VS Code، IntelliJ IDEA و XCode یه حالت کلیدهای vi دارن.
از اونجایی که نسخه ۲.۰ ویرایشگر vi (1979) فقط با لایسنس تجاری UNIX از AT&T در دسترس بود، برنامهنویسهای زیادی دست به کار شدن و کلونهای رایگانی ازش ساختن. حالا یه خانواده بزرگ از vi وجود داره که نویسنده این مقاله یه لیست جامع از همهشون گرد آورده.
STevie (1987) اولین کلون معروفه که برای کامپیوترهای Atari ST و Amiga ساخته شد. نکته جالب اینه که Vim از همین پروژه منشأ گرفته. Elvis (1990) یکی از قدیمیترین کلونهاست که برای MS-DOS و Minix طراحی شد و قابلیتهایی مثل چند بافر، چند پنجره و رنگبندی سینتکس رو اضافه کرد.
Vim (1991) احتمالاً پراستفادهترین کلون vi در دنیاست. از STevie مشتق شده و قابلیتهایی مثل پنجرههای متعدد، بافرهای متعدد، اسکریپتنویسی و پشتیبانی از UTF-8 داره. حتی میتونه فایلهای چند گیگابایتی رو باز کنه. nvi (1994) که روی پایه Elvis ساخته شده، هدفش پیادهسازی مجددی از vi بود که رفتار هسته اصلی رو عیناً حفظ کنه و در BSD Unix استفاده شد.
Neovim (2014) یکی از محبوبترین گزینههای مدرنه. Vim رو پاکسازی کرده، پشتیبانی از پلتفرمهای قدیمی رو حذف کرده و قابلیتهایی مثل LSP، ترمینال داخلی و اسکریپتنویسی با Lua (به جای VimScript) رو اضافه کرده.
یه اتفاق جالب و نسبتاً جدید اینه که Vim و Neovim هر دو شروع کردن به اضافه کردن کدهای تولیدشده با هوش مصنوعی. همین موضوع باعث شد دو پروژه جدید متولد بشن: EVi (2026) که یه فورک از Vim قبل از ورود کدهای AI هست، و Vim Classic (2026) که از نسخه ۸.۳ فورک شده و هدفش نگهداری بلندمدت توسط انسانهاست.
بعضی پروژههای دیگه هم هستن که دقیقاً vi نیستن، ولی از ایدههاش الهام گرفتن: Kakoune (2012) و Helix (2021) هر دو ویرایشگرهای مودال هستن با کلیدهای متفاوت، و vis (2015) که regular expressionهای ساختاری از ویرایشگر Plan 9 رو هم به vi اضافه کرده. برای کاربران Emacs هم Viper و Evil کلیدهای vi رو داخل Emacs شبیهسازی میکنن.
نکات کلیدی:
- vi از ۱۹۷۷ وجود داره و هنوز محبوبترین ویرایشگر بین کاربران لینوکسه
- Vim پراستفادهترین کلون vi و Neovim مدرنترین گزینه با LSP و Lua هستن
- nvi برای حفظ رفتار اصلی vi طراحی شد؛ ولی هنوز UTF-8 پشتیبانی نمیکنه
- EVi و Vim Classic فورکهای ۲۰۲۶ هستن که در واکنش به ورود کدهای AI به Vim ساخته شدن
- BusyBox vi نسخه کوچک و رایجیه که توی Alpine Linux و سیستمهای امبدد پیدا میشه
- ویرایشگرهایی مثل Kakoune، Helix و vis از vi الهام گرفتن ولی کلیدهای متفاوتی دارن
