تاریخ قیمت حافظه، توی یه نمودار تعاملی
هوش مصنوعیخلاصهٔ کامل‌تر
این یه صفحه‌ی داده‌ست نه یه مقاله‌ی تحلیلی: پروژه‌ی DAM استنفورد قیمت تاریخی و جاری حافظه و ذخیره‌سازی رو جمع کرده، در همون روحیه‌ی دیتاست کلاسیک جان سی. مک‌کالم، منتها این‌بار تعاملی — با قابلیت زوم، خاموش/روشن کردن سری‌ها و خروجی گرفتن از نمودار — و مهم‌تر از همه، با داده‌ی خام قابل دانلود به شکل CSV.
نمودار اصلی، دلار بر گیگابایت رو در طول زمان روی مقیاس لگاریتمی نشون می‌ده، با یه خط برای هر نوع حافظه: DRAM، فلش NAND و HBM. خط DRAM جداگانه هم به تفکیک نسل شکسته شده — از پیش‌ازDDR (SDRAM و حافظه‌ی مغناطیسی) تا DDR، DDR2، DDR3، DDR4 و DDR5 — هرچند تیم پروژه هشدار می‌ده نسل نقطه‌های قدیمی از روی توضیحات محصول حدس زده شده و تقریبیه.
یه بخش هم به هوش مصنوعی وصله: با تکیه بر برآوردهای Epoch AI، هزینه‌ی فصلی شتاب‌دهنده‌ها بین چهار طراح بزرگ (انویدیا، AMD، گوگل با TPU و آمازون با Trainium) به تفکیک قطعه — HBM، دایِ منطقی، بسته‌بندی/CoWoS و جانبی — روی هم چیده شده و میانگینش وزنی بر اساس حجم تولیده.
HBM بخش دشوار ماجراست. این حافظه فقط با قرارداد محرمانه به سازنده‌های شتاب‌دهنده فروخته میشه و بازار نقدِ عمومی نداره؛ پس اعداد اون بخش قیمت معامله نیستن، بلکه برآوردهای پراکنده‌ی تحلیلگرهای صنعتی مثل TrendForce و SemiAnalysisان. نسل‌ها از HBM2e تا HBM4 پوشش داده شدن و HBM4 هنوز پیش‌بینی ـه (عرضه‌ش سه‌ماهه‌ی سوم ۲۰۲۶). معیار جالب دیگه‌شون دلار بر ترابایت‌برثانیه‌ست: قیمت هر واحد پهنای باند.
روش‌شناسی چیزیه که قبل از هر استنادی باید بخونیش. عددِ دلار بر گیگابایت یعنی ارزون‌ترین قیمت خرده‌فروشی اعلام‌شده به دلار اسمی — نه قیمت قرارداد، نه میانگین، نه تعدیل‌شده با تورم، و نه حتی یه فروش تأییدشده. تاریخ عمیق DRAM از دیتاست مک‌کالم می‌آد و از میانه‌ی ۲۰۲۴ با قیمت‌های آمازون (از Keepa) ادامه پیدا کرده؛ NAND هم از ۲۰۱۶ ارزون‌ترین NVMe مصرفی هر ماهه، با چند نقطه‌ی لنگرِ تقریبی برای قبلش.
خود تیم چند هشدار صریح هم می‌ده: ارزون‌ترین آگهی معمولاً یه نسل در حال حذف رو دنبال می‌کنه، نه لبه‌ی فناوری رو؛ خط DRAM دقیقاً وسط ۲۰۲۴ دو منبع رو به هم وصله می‌کنه و یه پله‌ی کوچیک اون‌جا طبیعیه؛ و آگهی‌های پرت (مثلاً SSDای که بیش از ۶۰٪ زیر قیمت معمول خودش لیست شده) حذف شدن. DRAM و NAND ماهانه به‌روز می‌شن و HBM فصلی.
نکات کلیدی:
- سه سری اصلی: دلار بر گیگابایت برای DRAM، فلش NAND و HBM، روی مقیاس لگاریتمی
- DRAM به تفکیک نسل (پیش‌ازDDR تا DDR5) و HBM از HBM2e تا HBM4 (که پیش‌بینیه)
- تفکیک هزینه‌ی شتاب‌دهنده‌های AI از Epoch AI: سهم HBM، دای منطقی، بسته‌بندی و جانبی
- HBM بازار نقد عمومی نداره؛ اعدادش برآورد تحلیلگره، نه قیمت معامله
- ارقام، ارزون‌ترین قیمت خرده‌فروشی اعلام‌شده‌ست — نه قرارداد، نه میانگین، نه تعدیل‌شده با تورم
- کل دیتاست به‌صورت CSV قابل دانلوده و ماهانه به‌روز میشه
