‏Personal Computing 2.0: داده‌ات مال خودت باشه

جاش آلبرشت تو این مقاله از دورهٔ اول کامپیوترهای شخصی (حدود سال ۱۹۹۵) یاد می‌کنه؛ وقتی کامپیوتر همون کاری رو می‌کرد که بهش می‌گفتی و خبری از اشتراک، صفحهٔ لاگین، بنر کوکی، نوتیفیکیشن و تبلیغ نبود. به گفتهٔ نویسنده، اینترنت اول کلی آزادی و خلاقیت آورد ولی کم‌کم شرکت‌های بزرگ وب رو پر از محتوای بی‌کیفیت و شبکه‌های اجتماعیِ اعتیادآور کردن.

نویسنده معتقده این روند با آزمایشگاه‌های هوش مصنوعیِ بسته به اوج رسید. این شرکت‌ها کتاب‌ها و محتوای وب (ویکی‌پدیا، Stack Overflow، Reddit و...) رو برای آموزش مدل‌هاشون برداشتن و حالا همونو به ما می‌فروشن. ولی اون فکر می‌کنه تاریخ تکرار می‌شه: همون‌طور که دورهٔ mainframe جاشو به کامپیوتر رومیزی داد، الان هم می‌شه به دوره‌ای رسید که مدل‌های باز و کوچیک‌تر همه‌جا در دسترس باشن و تقریباً فقط به قیمت برق.

اصل مرکزی Personal Computing 2.0 به گفتهٔ نویسنده اینه: داده‌ات مال خودته. یعنی هیچ شرکتی نباید بتونه با قفل کردن اکانت اپل یا گوگل، عکس‌ها و خاطرات و کار آدمو ازش بگیره. از همین اصل نتیجه می‌گیره که این سیستم باید چندپلتفرمی و چندفروشنده‌ای باشه. مثلاً Claude و Muse و Dot باید بتونن کنار هم روی یه کامپیوتر کار کنن، با هم حرف بزنن و قابل اسکریپت‌نویسی باشن.

نویسنده می‌گه این سیستم باید روی هر سخت‌افزاری اجرا بشه: لپ‌تاپ، Raspberry Pi، یه کامپیوتر قدیمی، یا سروری که از یه ارائه‌دهندهٔ ابری اجاره کردی. جابه‌جا شدن بینشون هم باید فوری باشه، که اگه کسی قیمتو برد بالا راحت بری. به نظرش مدل‌های open-weight (یعنی مدل‌هایی که وزن‌هاشون عمومی منتشر شده) الان تقریباً اون‌قدر خوبن که حتی بتونن ایجنت‌های بستهٔ شرکت‌ها رو از طرف تو کنترل کنن. اینطوری اون شرکت‌ها مجبور می‌شن سر قیمت و کیفیت رقابت کنن، نه سر قفل کردن کاربر.

یه نکتهٔ دیگه حریم خصوصیه. نویسنده می‌گه بیشتر نگرانی‌های حریم خصوصی این بیست سال از این اومده که داده‌ها از کامپیوتر خودمون رفتن جای دیگه. اگه داده‌ها با کمک رمزنگاری دوباره زیر کنترل خودمون باشن، بخش بزرگی از این مشکل حل می‌شه. اون Google Desktop رو مثال می‌زنه که یه زمانی هر چیزی رو فوری پیدا می‌کرد و فقط وقتی مُرد که داده‌ها بین ده‌ها سرویس SaaS پخش شدن.

در آخر نویسنده می‌گه امروز ابزارهای خیلی قوی‌تری داریم: serverless compute (یعنی اجرای کار روی هزارتا کامپیوتر برای یه ثانیه، به‌جای هزار ثانیه روی یکی) و هوش مصنوعی‌ای که به هر کسی اجازه می‌ده بدون برنامه‌نویس بودن، کامپیوترشو وادار کنه کاری که می‌خواد رو انجام بده. پیامش اینه که هر کس باید بتونه محیط کامپیوتری خودشو بسازه و با بقیه به اشتراک بذاره.

نکات کلیدی:

• اصل اصلی Personal Computing 2.0 اینه که داده‌های کاربر کامل مال خودشه، نه پلتفرم.
• سیستم پیشنهادی باید چندپلتفرمی باشه و روی لپ‌تاپ، Raspberry Pi یا سرور اجاره‌ای اجرا بشه.
• مدل‌های open-weight به گفتهٔ نویسنده تقریباً اون‌قدر خوبن که روی لپ‌تاپ اجرا بشن و حتی ایجنت‌های بسته رو کنترل کنن.
• نگه داشتن داده زیر کنترل کاربر، با رمزنگاری، بخش بزرگی از مشکلات حریم خصوصی رو حل می‌کنه.
• serverless compute و هوش مصنوعی ساختن نرم‌افزار شخصی رو برای غیربرنامه‌نویس‌ها هم ممکن کرده.