فرمال کردن کل ریاضیات با هوش مصنوعی، ولی درست
خلاصهٔ کاملتر
این پست مهمان تو بلاگ Xena Project رو هفت نفر از چهرههای جامعهٔ Lean نوشتن، از جمله Jeremy Avigad و Kevin Buzzard. Lean یه زبان و ابزار اثبات تعاملی هست که یه کامپایلر درستی هر اثبات رو چک میکنه. نویسندهها میگن AI تو اثبات قضیهها خیلی قوی شده و طرفدارهاش حالا میگن وقتشه کل ریاضیات فرمال بشه. خودشون با این ایده موافقن، ولی نگران عجلهان: اگه بد انجام بشه، به گفتهٔ اونا ضرر ماندگار میزنه.
حرف اصلیشون اینه که یه artifact فرمال (یعنی نسخهٔ کدی و قابل چک یه اثبات) اگه کسی ازش استفاده نکنه ارزشی نداره. مثلاً Math, Inc. نتیجهٔ sphere-packing ویازوفسکا رو با AI فرمال کرد، ولی تیم اصلی دید تمیز کردن اون کد ارزشش رو نداره و از نو درستش نوشت. Anthropic هم اعلام کرد Claude آخرین قضیهٔ فرما رو با ۱۳ میلیون خط کد تو ۱۱ روز چک کرده؛ نویسندهها میگن این کار چشمگیره ولی احتمالاً ارزش ماندگار زیادی نداره، چون اون قضیهها از قبل هم مورد شک نبودن.
دربارهٔ حل Navier-Stokes توسط OpenAI هم میگن این بار فرمالسازی Lean واقعاً درستی نتیجه رو ثابت کرد، ولی متن اثبات تقریباً غیرقابلفهمه و سر منشأ ایدهها و اعتبارش هم بحث پیش اومده. از اون طرف، کار OpenAI روی unit distance conjecture و کار Anthropic روی چگالی صفرهای تابع زتای ریمان رو نمونههای خوب میدونن. به نظرشون هدف اینه که آدمها، AI و Lean کنار هم کار کنن و AI مدام اثباتهاش رو با کامپایلر Lean چک کنه.
چند پروژه رو هم الگو معرفی میکنن. Mathlib کتابخونهٔ اصلیه که آدمها نگهش میدارن، با ۶۵ بازبین و ۹۵۰ مشارکتکننده. Tau Ceti همهٔ کدش رو AI مینویسه و AIهای دیگه بازبینیش میکنن، طبق نقشهراههایی که متخصصها نوشتن؛ الان حدود ۳ میلیون خط کد داره و کمی از Mathlib بزرگتره. Formal Frontier کتابهای درسی رو به کتابخونهٔ فرمال تبدیل میکنه و تا حالا ۴۱ کتابخونه با حدود ۲۰۰ هزار خط منتشر کرده.
کنار اینا، Formal Conjectures صورت فرمال مسئلههای باز رو جمع میکنه، Annals Challenge فقط صورت قضیههای مجلهٔ Annals of Mathematics رو فرمال میکنه و Palomar یه رجیستری برای پروژههای پراکندهست. Palomar از هر پروژه یه فایل formalization.yaml میخواد که بگه چی و چطور فرمال شده، و یه تنظیم Comparator برای چک کردن دقیق صورت قضیه. نویسندهها ده تا اصل هم پیشنهاد میدن، مثل پیروی از Mathlib، پرهیز از تکرار، بازبینی عمومی و اینکه کد بیکیفیت رو به امید «بعداً تمیزش میکنیم» تولید نکنی.
پیشبینیشون اینه که تا سه سال دیگه، شاید زودتر، بیشتر ریاضیات به شکلی قابل استفاده فرمال بشه و Lean FRO هم قول داده Lean این مقیاس رو پشتیبانی کنه. برای این کار میخوان منابع Tau Ceti و Formal Frontier چند برابر بشه، متخصصها نقشهراه بنویسن، هزینهها دقیق مدلسازی بشه و کنترل ابزارها دست خود ریاضیدانها بمونه، مثلاً از طریق میزبانی غیرانتفاعی یا دانشگاهی.
نکات کلیدی:
- فرمالسازی آخرین قضیهٔ فرما توسط Claude حدود ۱۳ میلیون خط کد و ۱۱ روز طول کشید
- Mathlib با ۶۵ بازبین و ۹۵۰ مشارکتکننده جایزهٔ Jean-Pierre Demailly سال ۲۰۲۶ رو برده
- Tau Ceti با کد تماماً تولیدشده توسط AI و بازبینی AI به حدود ۳ میلیون خط رسیده
- Formal Frontier تا حالا ۴۱ کتابخونه با حدود ۲۰۰ هزار خط منتشر کرده
- Palomar از هر پروژه فایل formalization.yaml و تنظیم Comparator میخواد
- نویسندهها پیشبینی میکنن بیشتر ریاضیات تا سه سال دیگه فرمال بشه




