‏GTKX 1.0 منتشر شد؛ ری‌اکت روی دسکتاپ لینوکس

تو پست معرفی نسخهٔ ۱.۰ اومده که GTKX همون لایهٔ declarative گم‌شده رو می‌ذاره روی APIهای بالغ GTK4: تو JSX می‌نویسی و GTKX پشت صحنه نمونه‌های GObject می‌سازه. تو مسیر معمول GTK، رابط کاربری با XMLهای GtkBuilder چیده می‌شه ولی درختی که می‌سازه ثابته و همگام نگه‌داشتنش با state خودت کد دستیه. رسیدن به GTK4 از جاوااسکریپت هم تا حالا یعنی GJS — یه runtime جدا و بریده از npm — یا پیچیدن یه مرورگر دور کل دسکتاپ.

ویجت‌های GTK اینجا مستقیم المنت JSX هستن و هر property یه prop. کل یه شمارندهٔ کوچیک این شکلیه:

const Counter = () => {
    const [count, setCount] = useState(0);
    return (
        <GtkApplicationWindow title="Hello GTKX" onCloseRequest={quit}>
            <GtkButton label="Increment" onClicked={() => setCount((c) => c + 1)} />
        </GtkApplicationWindow>
    );
};

ری‌اکتی که اجرا می‌شه هم ری‌اکت استاندارد ۱۹ه، نه یه گویش خاص: هوک‌ها، context، Suspense، portal و React Compiler دقیقاً مثل هر رندرر دیگه‌ای رفتار می‌کنن.

نکتهٔ جالب معماری اینه که المنت‌ها روی ماشین خودت ساخته می‌شن. CLI فایل‌های .gir نصب‌شده روی سیستم رو می‌خونه و کلاس‌ها و المنت‌های تایپ‌دار رو داخل node_modules/.gtkx تولید می‌کنه — هیچ‌کدوم روی npm منتشر نمی‌شن. تو فقط تو کانفیگ می‌گی چه کتابخونه‌هایی بایند بشن:

export default defineConfig({
    libraries: ["Gtk-4.0", "Adw-1", "WebKit-6.0"],
    applicationId: "com.gtkx.tutorial",
});

اضافه‌کردن WebKit همین یه عضو تو آرایه‌ست (به‌علاوهٔ پکیج توسعه‌ش) و بعدش WebKitWebView قابل import می‌شه؛ نویسنده می‌گه مثال browser توی ریپو دقیقاً همین یه خطه که رشد کرده و شده یه مرورگر کوچیک.

اپ در عمل یه پروسهٔ معمولی Node.js‌ه و GTK و جاوااسکریپتت روی یه thread مشترک اجرا می‌شن. یعنی node:fs، fetch، تایمرها و کل رجیستری npm سر جاشونن: اپ Tasks توی آموزش رسمی state خودش رو با zustand نگه می‌داره و با node:fs روی دیسک می‌نویسه. Gio فقط جایی میاد وسط که خودِ دسکتاپ موضوعه — GSettings، نوتیفیکیشن‌ها و اکشن‌ها. برای اجرا هم لینوکس، Node.js نسخهٔ ۲۴ به بالا و پکیج‌های توسعهٔ GTK4 و GLib لازمه.

نویسنده صریح می‌گه این ابزار فقط لینوکسه و اگه یه کدبیس واحد برای همهٔ دسکتاپ‌ها می‌خوای، GTKX انتخاب اشتباهیه. به گفتهٔ اون همین محدودبودن عمدیه: وقتی فقط یه پلتفرم رو هدف می‌گیری، می‌تونی کل تولکیت رو در دسترس بذاری، نه اون زیرمجموعهٔ مشترک بین همهٔ پلتفرم‌ها.

نکات کلیدی:

• GTKX 1.0 در ۴ اوت ۲۰۲۶ منتشر شد و با npm create gtkx پروژه می‌سازه
• پیش‌نیازها: لینوکس، Node.js 24 یا بالاتر، پکیج‌های توسعهٔ GTK4 و GLib
• ری‌اکت ۱۹ استاندارد؛ هوک‌ها، Suspense، portal و React Compiler بدون تغییر کار می‌کنن
• بایندینگ‌ها از فایل‌های .gir سیستم داخل node_modules/.gtkx تولید می‌شن و روی npm نیستن
• افزودن یه کتابخونه مثل WebKit-6.0 فقط یه عضو تو آرایهٔ libraries کانفیگه
• فقط لینوکس؛ کراس‌پلتفرم بودن عمداً هدف نیست