Exact از Expo: یه اپ، چهار پلتفرم واقعاً native
خلاصهٔ کاملتر
Expo پروژهای به اسم Exact منتشر کرده که یه runtime چندپلتفرمیه. رابط کاربری رو با Contract مینویسی (یعنی یه زبان declarative کوچیک که فقط میگه چی نمایش داده بشه و state چطور عوض بشه) و منطق داده رو با TypeScript یا Rust. کامپایلر Contract این رابط رو به یه plan فشرده تبدیل میکنه. رو وب این plan یه ES module روی یه runtime حدوداً ۲۰ کیلوبایتی میشه که DOM واقعی رو کنترل میکنه.
رو macOS، iOS و Linux یه runner نوشتهشده با Rust همون plan رو اجرا میکنه. یه layout kernel مبتنی بر Taffy (یه کتابخونهی Rust برای layout به سبک CSS) اندازهها رو حساب میکنه و هر پلتفرم با ابزار خودش رسم میکنه: AppKit، UIKit یا یه painter روی GPU. نه webview داره، نه JavaScript bridge، و هیچ کد JS اپ قبل از اولین پیکسل اجرا نمیشه. یعنی اپ واقعاً شبیه اپ native دستساز به نظر میاد.
اصل اول پروژه agent native بودنه. تیم Expo فرض کرده بیشتر کد رو agentها مینویسن. برای همین فقط ده عملیات ثابت مثل tree، screenshot، tap، type و clock هست که رو همهی پلتفرمها یکسان کار میکنه. ساعت هم دست agentه؛ به جای صبر کردن برای تموم شدن انیمیشن، زمان رو جلو میبره و نتیجه رو میخونه، پس تستها flaky نمیشن. فایلهای app.test.contract بدون تغییر رو هر پلتفرمی اجرا میشن.
اصل دوم سرعته. هدفها تو مخزن ثبت شده و رو هر commit چک میشه: شروع سرد تا اولین فریم تعاملی ۱۰۰ میلیثانیه، و از ذخیرهی یه تغییر تا دیدنش تو صفحه هم حدود ۱۰۰ میلیثانیه. TypeScript موقع build به bytecode موتور Hermes تبدیل میشه و بعد از اولین پیکسل لود میشه. رو بنچمارک RealWorld هم runtime وب Exact با ۲۶ کیلوبایت کد، حدود ۳۰۰ میلیثانیه زودتر از نسخهی SSR شدهی React با ۸۱ کیلوبایت آماده شده.
اصل سوم اینه که «وب رو بنویس، پلتفرم رو تحویل بده». اسمها و مدل layout همون CSS هستن و کامپایلر اسمهای جایگزین رو قبول نمیکنه. هر چیزی که مشخص نکنی، مثل رنگ، فونت، دکمه و دکمهی Back، از خود پلتفرم میاد. این تیکه از نمونهی todo تو README نشون میده Contract چه شکلیه:
component Todos
state draft = ""
resource todos = todos() as shape Todo[]
derive left = todos.filter(t => not t.done).length
action toggle(id: string, done: bool)
send changed = setDone(id, done)view هیچوقت خودش لیست رو تغییر نمیده؛ یه action یه mutation به data source میفرسته، app.ts داده رو عوض میکنه و لیست دوباره خونده میشه. یعنی داده فقط یه جا زندگی میکنه و هر تغییرش یه فراخوانی تایپشدهست که agent میبینه. پروژه هنوز قبل از 1.0 هست، هر روز تغییر میکنه و هیچ تضمینی برای سازگاری یا API پایدار نداره. طبق README، یه agent با یه پرامپت تونسته یه اپ todo رو تو حدود ۵۷ دقیقه بسازه و تستش رو رو وب، macOS و iOS پاس کنه.
نکات کلیدی:
- رابط با زبان Contract، داده با TypeScript یا Rust
- اجرا رو وب، macOS، iOS و Linux بدون webview و بدون JS bridge
- runtime وب حدود ۲۰ کیلوبایت؛ در مقایسه با ۸۱ کیلوبایت React رو بنچمارک RealWorld
- ده عملیات ثابت برای agent و ساعت قابل کنترل برای تستهای بدون flake
- نسخهی pre-1.0 بدون تضمین API پایدار؛ اولین build native حدود ۱۰ تا ۱۵ دقیقه طول میکشه




