Exact: فریمورک Rust تازهٔ سازندهٔ Expo برای agentها
خلاصهٔ کاملتر
چارلی چیور از Expo تو یه پست، پیشنمایش پروژهای به اسم Exact رو معرفی کرده. Exact یه فریمورک اپسازیه که با Rust نوشته شده و به گفتهٔ خودش Agent Native هست، یعنی از اول طوری طراحی شده که agentهای هوش مصنوعی راحت باهاش اپ بسازن و دیباگ کنن. یه کد روی وب، iOS، macOS، اندروید، ویندوز و لینوکس اجرا میشه و حتی برای بازی و TUI هم قابل استفادهست.
UI تو Exact با زبان جدیدی به اسم Contract نوشته میشه. ظاهرش شبیه Python هست و تورفتگی توش معنی داره، ولی مثل Rust صریح و strongly typed هست. هم خود UI رو توش تعریف میکنی، هم state و جریان داده رو، کاری که معمولاً با Redux یا TanStack Query انجام میدی. Contract عمداً محدوده: حلقهٔ بازگشتی، useEffect یا جاوااسکریپت دلخواه نداره. همین باعث میشه کامپایلر بتونه کل کد رو تحلیل کنه.
چون فریمورک موقع کامپایل همهچیز رو دربارهٔ ساختار داده میدونه، نه virtual DOM داره، نه re-render، نه hydration جداگانه (یعنی مرحلهای که رویدادها روی HTML ساختهشده توسط سرور سوار میشن). آپدیت فقط روی همون تیکهای که عوض شده انجام میشه. نویسنده میگه تو بنچمارک Pokédex که Nolan Lawson پیشنهاد داده، Exact همپای Astro و جلوتر از Next.js و SvelteKit بوده.
برای agentها چند تا امکان خاص داره. agent ساعت اپ رو کنترل میکنه، یعنی به جای صبر کردن برای تموم شدن انیمیشن، زمان رو جلو میبره و نتیجه رو میخونه. میتونه اسکرینشات و ویدیو بگیره و درخت UI رو بررسی کنه. چون مدلها هنوز Contract رو نمیشناسن، کامپایلر پیامهای خطایی میده که همون لحظه به agent یاد میده کار رو چطور درست انجام بده، بدون اینکه یه راهنمای طولانی رو بخونه.
منطق عمیقتر اپ رو میشه با Rust یا TypeScript نوشت یا ترکیبشون کرد. نویسنده معتقده برای اپهای بزرگ TypeScript عملیتره چون تغییر دادنش سریعتره. تغییرات Contract حدود ۱۰ تا ۲۰ میلیثانیه و TypeScript زیر ۱۰۰ میلیثانیه اعمال میشن و کد Rust به wasm کامپایل و hot reload میشه. با قابلیتی به اسم Access Hatches هم به هر المنت native، مثلاً یه UIView، دسترسی مستقیم داری.
روی iOS، تو اسکرول یه فید سنگین، Exact روی ۱۲۰fps ثابت مونده ولی SwiftUI تا حدود ۳۰ تا ۵۰ fps افت کرده. سرعت بالای استارت به این خاطره که بیلد، صفحهٔ اول رو از قبل داخل اپ میپزه و Rust فریم اول رو بدون اجرای جاوااسکریپت میکشه. layout با کتابخونهٔ Taffy که بر پایهٔ CSS هست انجام میشه و روی ویندوز و لینوکس یه renderer اختصاصی به اسم Ink رسم پیکسلها رو به عهده میگیره.
نکات کلیدی:
- Exact با Rust نوشته شده و با لایسنس MIT در مخزن expo/exact منتشر شده
- وضعیت فعلی pre-alpha هست؛ iOS از همه پختهتره و وب و macOS هم وضع خوبی دارن
- UI با زبان Contract نوشته میشه که useEffect و حلقهٔ بازگشتی نداره
- بدون virtual DOM و بدون hydration جداگانه کار میکنه
- تو تست اسکرول iOS روی ۱۲۰fps مونده در حالی که SwiftUI به ۳۰ تا ۵۰ fps رسیده
- فریمورک Expo کنار گذاشته نمیشه و Exact با سرویسهای ابری Expo کار میکنه




