چیزی که با سپردن خلاقیت به هوش مصنوعی از دست میدیم
هوش مصنوعیخلاصهٔ کاملتر
تو یادداشتی از وبلاگ ux4 اومده که نویسندهش ۶۰ سالشه و از اون نسلیه که ساختن چیزها رو کند، ناشیانه و با کلی اشتباه یاد گرفته. سؤالی که میپرسه سادهست: وقتی دیگه خودمون فرایند ساختن رو طی نمیکنیم، چه بلایی سر توانایی خلق کردنمون میاد؟ به گفتهٔ او مشکل اینجاست که هوش مصنوعی خیلی خوب بلده جواب رو زودتر از اونی که فرصت کنیم خودِ مسئله رو کشف کنیم بذاره جلومون.
نویسنده برای توضیحش سراغ ایدههای جان کلیز، کمدین و نویسندهٔ بریتانیایی، میره. کلیز میگه آدم خلاق به یه فضای باز و بازیگوش نیاز داره؛ اسم این حالت رو open mode میذاره، یعنی حالتی که توش چیزی رو امتحان میکنی بدون اینکه از قبل بدونی جواب میده یا نه. مقابلش closed mode هست، همون حالت هدفمحور و تصمیمگیری. هر دو لازمه، ولی اگه خیلی زود بپریم تو حالت حل مسئله، وقتِ کاوش رو از دست میدیم.
به گفتهٔ نویسنده این داستان تازه نیست و فتوشاپ هم زمان خودش همین کارو کرد: اصلاح و undo کردن رو ممکن کرد و اصطکاک کار رو کم کرد. ولی همونجا این سؤال شکل گرفت که دیگه چه چیزهایی رو یاد نمیگیریم. وقتی با دست میکشی، جور دیگهای دیدن رو یاد میگیری، و وقتی نمیتونی undo بزنی مجبوری بفهمی چرا یه چیزی جواب نمیده. حالا هوش مصنوعی همین مسیر رو خیلی جلوتر برده و بخشهایی از خودِ فرایند طراحی رو برمیداره.
نکتهٔ اصلی نویسنده اینه که خطر سرِ نتیجهٔ نهایی نیست، سرِ مسیره. ما معمولاً نتیجه رو قضاوت میکنیم؛ یه تصویر قشنگ، یه متن خوب، یه سایت درستوحسابی. ولی وقتی دانشجویی با ChatGPT یه مقالهٔ عالی تحویل میده، از روی سند نهایی معلوم نیست که بخشی از فکر کردن اصلاً اتفاق نیفتاده. سؤالش اینه که اون دانشجو ساختن ایده و پیدا کردن لحن خودش رو یاد گرفته یا فقط دستور دادن به ماشین رو؟ اینا دو مهارت کاملاً متفاوتن.
پیشنهادش ممنوع کردن AI نیست، چون به گفتهٔ خودش این هم مثل حذف فتوشاپ از طراحی غیرواقعیه. بهجاش میگه به قاعدههای تازه نیاز داریم: اول ایده بدون AI، اول نوشتن متن با دست خود آدم، و تمرینهایی که توشون اشتباه کردن تشویق بشه. او این رو یه مسئلهٔ UX هم میدونه و کنار User Experience از Learning Experience حرف میزنه، یعنی سیستمی که ممکنه تجربهٔ کاربری فوقالعادهای بده ولی تجربهٔ یادگیری ضعیفی بسازه.
نکات کلیدی:
- نویسنده ۶۰ سالهست و تجربهٔ پیش و پس از ابزارهای دیجیتال رو مبنای بحثش گذاشته
- ایدهٔ open mode و closed mode از جان کلیز، پایهٔ استدلال دربارهٔ نیاز خلاقیت به وقتِ کاوشه
- فتوشاپ اصطکاک کار رو کم کرد، هوش مصنوعی بخشی از خود فرایند طراحی رو برمیداره
- وقت کار با وقت یادگیری یکی نیست؛ اشتباه و آزمون و خطا بخش یادگیریه
- پیشنهاد نویسنده جدا کردن User Experience از Learning Experience تو طراحی محصولاته
