‏اثبات ریاضیِ هوش مصنوعی مال کیه؟

وقتی یه مدل هوش مصنوعی جواب یه مسئله بازِ قدیمی رو می‌ده، هیچ‌کس سر اینکه دقیقاً چی اتفاق افتاده توافق نداره. مدل خودش حلش کرده، یا ایده منتشرنشده یه آدم رو دوباره چیده؟ کسی که پرامپت رو نوشته حق نویسندگی داره؟ خود مدل باید هم‌نویسنده باشه؟ این مقاله می‌گه بعد از ماجرای یه مدل OpenAI و نتیجه‌ای مرتبط با ناویه-استوکس، این سؤال‌ها از حالت فرضی درومدن.

ناویه-استوکس یکی از هفت مسئله هزاره مؤسسه کلیه؛ یعنی مسائلی که برای هر کدوم یه میلیون دلار جایزه گذاشتن. منتقدها گفتن مدل عملاً استدلالِ منتشرنشده یه پژوهشگر رو برداشته. اسکات آرونسون، دانشمند علوم کامپیوتر نظری، تو وبلاگش این قاب‌بندی رو رد می‌کنه: استدلالش اینه که اگه خروجی مدل فقط کپیِ کار یه آدم خاص بود، نباید روی مسئله‌های بی‌ربط دیگه هم جواب می‌داد، در حالی که به گفته او شایعه‌هایی از پیشرفت روی چند مسئله باز دیگه هم هست.

به گفته آرونسون، لابه‌های هوش مصنوعی الان روی جوابِ چندتا مسئله باز مهم تو علوم کامپیوتر نظری نشستن و منتشرشون نمی‌کنن. دلیلش فنی نیست، آبروییه: بعد از واکنش تند به ادعای ناویه-استوکس، نگران این هستن که چطور نتیجه رو اعلام کنن که دوباره موج «این واقعی نیست، دزدیه» راه نیفته، اون هم قبل از اینکه رقیب چیز مشابهی منتشر کنه. همین فشار رقابتی بین لابه‌ها بود که ادعای اول رو زودتر از یه برنامه حساب‌شده بیرون داد.

نویسنده می‌گه جامعه ریاضی هنوز هیچ هنجار مشترکی نداره. سؤال‌هایی که پژوهشگرها الان از هم می‌پرسن اینان: اگه مدل هسته استدلال رو ساخته، اعتبار مقاله به اسم تو می‌خوره؟ اصلاً چطور می‌شه بررسی کرد که کشف رو آدم کرده نه یه ایجنت؟ باید اسم مدلی مثل «GPT-6» یا «Claude» رو هم‌نویسنده زد و تو تقدیر و تشکر از آدم بابت طرح سؤال جالب تشکر کرد؟ و آیا اعلام یه نتیجه با یه توییت، جوری که ماجرای ردّ حدس ژاکوبین پخش شد، قابل قبوله؟

ولی به نوشته این مقاله، نگرانی عمیق‌تر از بحث اعتبار جداست: یه اثبات می‌تونه درست باشه بدون اینکه هیچ آدمی بفهمه چرا درسته. تا حالا این فاصله کم پیش می‌اومد، چون خود مسیر رسیدن به اثبات آدم رو مجبور می‌کرد بفهمه. مدل می‌تونه استدلالی بسازه که طولانی و متراکمه و هیچ‌کس راحت دنبالش نمی‌کنه. برای بعضی حوزه‌ها وارسی خودکارِ قدم‌به‌قدم کافیه، ولی جایی که قراره بقیه روی نتیجه بسازن، ریاضی‌دان‌ها بینشِ مفهومی می‌خوان نه فقط تأیید.

نکات کلیدی:

• ناویه-استوکس یکی از هفت مسئله هزاره مؤسسه کلی با جایزه یک میلیون دلاریه
• آرونسون می‌گه لابه‌ها جوابِ چند مسئله باز دیگه رو نگه داشتن؛ خودش اینو در حد شایعه نقل می‌کنه، نه خبر تأییدشده
• منتقدها می‌گن مدل کار منتشرنشده یه پژوهشگر رو بازچینی کرده؛ پاسخ آرونسون اینه که کپیِ یه مقاله، جواب مسائل بی‌ربط رو توضیح نمی‌ده
• هیچ قاعده‌ای برای هم‌نویسنده کردن یه مدل، نحوه ارجاع، یا اعلام نتیجه در شبکه‌های اجتماعی قبل از داوری وجود نداره
• نشریاتی مثل Scientific American و Guardian ماجرا رو بیشتر به‌عنوان جنجال و «راه در رو» پوشش دادن تا یه پیشرفت واقعی
• مسئله فقط ریاضی نیست؛ هر حوزه‌ای که روی اعتبار فردی و داوری همتا بنا شده با همین سؤال روبه‌رو می‌شه