‏اجبار به استفاده از AI، عاملیت تیم رو می‌کشه

جان کاتلر تو شمارهٔ ۴۲۵ خبرنامهٔ TBM می‌گه دعوا سرِ خودِ AI نیست؛ مشکل اینه که شرکت‌ها چطور دربارش حرف می‌زنن، چطور اجبارش می‌کنن و چطور ازش استفاده می‌کنن. به گفتهٔ نویسنده، خیلی از تیم‌های رهبری مدام از کارهایی که برای بالا بردن نرخ پذیرش می‌کنن دم می‌زنن، ولی هم‌زمان سه‌تا از پایه‌ای‌ترین نیازهای انسانی یعنی عاملیت، اعتماد و کرامت رو زیر پا می‌ذارن.

نویسنده می‌گه رهبرها مقاومت در برابر AI رو یه ضعف شخصی یا کمبود کنجکاوی می‌دونن، در حالی که این یه واکنش کاملاً منطقی به یه محیط در حال تغییره. اون‌ها مسئله رو یه مشکل آموزشی یا ذهنیتی جا می‌زنن و تقریباً هیچ‌وقت به این فکر نمی‌کنن که خودِ محیط می‌تونه عاملیت آدم‌ها رو زیاد یا کم کنه. به قول بندورا، عاملیت فردی همیشه داخل یه شبکهٔ بزرگ از تأثیرهای ساختاری و اجتماعی کار می‌کنه؛ آدم‌ها هم سازندهٔ محیطشون‌ان هم محصول اون.

یکی از نکته‌های اصلی نویسنده اینه که رابطهٔ هر فرد با AI یه چیز شخصی و بلندمدته که به کلِ مسیر شغلیش مربوط می‌شه، ولی رهبرها از پذیرش برای شرکت، روی تقویم شرکت و برای معیارهای شرکت حرف می‌زنن. زبونشون شبیه «این برای رشد توئه» هست، ولی ساختار ماجرا می‌گه «این برای اهداف سه‌ماههٔ ماست». نویسنده اسم این کارو مصادرهٔ یه سفر شخصی به نفع سازمان می‌ذاره که بهش لقب توانمندسازی می‌دن.

کاتلر این سؤال سخت رو هم می‌پرسه که شرکت‌ها با سال‌ها تعدیل نیرو، تغییر ساختار و قول‌های شکسته چه بلایی سرِ اعتماد آورده‌ن که حالا آدم‌ها این دستورها رو باور نمی‌کنن. اون با اشاره به اورسولا فرانکلین و ایوان ایلیچ می‌گه ابزارها دو جور می‌شن: ابزار هم‌نشین که به آدم‌ها فضای تصمیم‌گیری می‌ده، و ابزار دستکاری‌گر که معنا و انتظارها رو به جای آدم‌ها تعیین می‌کنه. به نظر نویسنده، AI می‌تونه هر کدوم باشه، ولی روشی که اکثر شرکت‌ها به کارش می‌برن، اون رو به یه تمرین تبعیت تبدیل کرده.

نویسنده روایت روبه‌رشدِ بهره‌وری رو هم به سخره می‌گیره: اول می‌گفتن باید آدمِ ۱۰ برابری استخدام کنی، بعد می‌گفتن AI همه رو ۱۰ برابر می‌کنه، و حالا مدیرعامل‌هایی هستن که ادعا می‌کنن ۱۰۰ برابر مؤثرتر شده‌ن. اون می‌گه از یکی از همین مدیرعامل‌ها که یه ابزار همکاری داره پرسیده آیا ۱۰۰ برابر تقاضای بیشتری برای محصولشون هست یا نه، و جوابی نگرفته؛ این حساب‌وکتاب فقط وقتی جور درمیاد که نپرسی ارزش کجا می‌ره.

بر اساس نظریهٔ خودتعیین‌گری دسی و رایان، آدم‌ها برای انگیزهٔ واقعی به سه چیز نیاز دارن: استقلال، شایستگی و تعلق. نویسنده می‌گه فشار فعلی هر سه رو خراب می‌کنه؛ اجبار جای انتخاب رو می‌گیره، AI مهارت‌های سختِ به‌دست‌اومده رو بی‌ارزش جلوه می‌ده، و روایتِ «ابرقدرت فردی» کار تیمی رو کنار می‌زنه. به گفتهٔ کاتلر، شرکت‌ها همون شرایطی رو که پذیرش واقعی رو ممکن می‌کنه نابود می‌کنن و بعد نتیجهٔ قابل‌پیش‌بینیش رو «مشکل ذهنیت» اسم می‌ذارن.

نکات کلیدی:

• مقاومت در برابر AI رو نباید ضعف شخصی دونست؛ خیلی وقت‌ها یه واکنش منطقی به محیطه
• عاملیت فقط یه ویژگی فردی نیست؛ محیط می‌تونه اون رو تقویت یا خفه کنه
• اجبار به پذیرش، یه ابزار اکتشافی رو به یه تمرین تبعیت تبدیل می‌کنه
• نظریهٔ خودتعیین‌گری می‌گه استقلال، شایستگی و تعلق پایهٔ انگیزه‌ان و فشار فعلی هر سه رو تضعیف می‌کنه
• روایت اغراق‌آمیز بهره‌وری (۱۰ برابر، ۱۰۰ برابر) این سؤال رو جواب نمی‌ده که ارزشِ تولیدشده کجا می‌ره